दयाराम सिम्खडा,
इन्द्र ओलीद्वारा लिखित पुस्तक– दिव्य दृष्टिले नेपालमा लागूऔषध दुरुपयोगको बढ्दो चुनौतीलाई सम्बोधन गर्दै जनस्वास्थ्य र सामाजिक चेतनासम्बन्धी नेपालको साहित्यमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याएको छ। नेपाल प्रहरीमा रहँदा लागूऔषध नियन्त्रण अधिकारीको रूपमा आफ्नो बृहत् अनुभवलाई रेखांकित गर्दै ओलीले वास्तविक जीवनको केस स्टडीसँग व्यावसायिक अन्तरदृष्टिको संयोजन गर्दै जानकारीमूलक र कारवाहीयोग्य दुवै किसिमको आकर्षक कथा उपलब्ध गराउनुभएको छ।
पुस्तकले नेपालमा प्रचलित लागूऔषधका प्रकार मात्र नभएर यसको प्रयोगसँग सम्बन्धित सामाजिक, मनोवैज्ञानिक र स्वास्थ्यमा पर्ने असरलाई पनि प्रकाश पारेको छ। यो विशेष गरी महत्वपूर्ण छ किनभने यसले सचेतना, रोकथाम, र रिकभरीको लागि व्यावहारिक रूपरेखा प्रदान गर्दछ, यसले विद्यालयहरू, सामुदायिक संस्थाहरू, नीति निर्माताहरू र परिवारहरूका लागि बहुमूल्य स्रोत बनाउँछ।
लागूपदार्थ र तिनीहरूका प्रभावहरूको व्यापक कभरेज
पुस्तकको सबैभन्दा ठूलो शक्ति नेपालमा लागूपदार्थको परिदृश्यको विस्तृत चित्रण हो। ओलीले सामान्य रूपमा प्रयोग हुने औषधिहरूको रासायनिक संरचना, उपभोगको ढाँचा र सबैभन्दा बढी प्रभावित जनसंख्यालगायतका लागूऔषधिहरूको व्यवस्थित रूपमा वर्णन गर्नु भएको छ । उहाँले यस पुस्तकमा धेरै वास्तविक घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय केस स्टडीहरू समावेश गर्नु भएको छ जसले पाठकहरूलाई व्यक्ति, परिवार र समाजमा लागूऔषधको दीर्घकालीन स्वास्थ्य र सामाजिक बोझको बारेमा स्पष्ट दिशानिर्देशहरू प्रदान गरेको छ।
पुस्तकले लागूऔषध दुरुपयोगका कारणहरू, सामाजिक दबाब र साथीहरूको प्रभावदेखि आर्थिक कठिनाइ र मानसिक स्वास्थ्य चुनौतीहरू सम्मको अन्वेषण गर्दछ। व्यापक सामाजिक र स्वास्थ्य ढाँचाभित्र लागूऔषधको प्रयोगलाई सन्दर्भित गरेर ओलीले पाठकहरूलाई लतलाई आपराधिक मुद्दाको रूपमा मात्र नभई जटिल सामाजिक र सार्वजनिक स्वास्थ्य समस्याको रूपमा हेर्न सक्षम तुल्याउनु भएको छ । यसबाहेक, दिव्या दृष्टिले लक्षणहरू, स्वास्थ्य चुनौतीहरू, र लागूपदार्थको दुरुपयोगको सामाजिक परिणामहरू स्पष्टरूपमा अन्वेषण गरिएको छ। दस्तावेज गर्दछ। पाठकहरूले शारीरिक निर्भरता, मनोवैज्ञानिक संकट, पारिवारिक अवरोध, र सामुदायिक–स्तर प्रभावहरूमा अन्तरदृष्टि प्राप्त गर्छन्। वैज्ञानिक ज्ञानलाई वास्तविक कथाहरूसँग एकीकृत गरेर पुस्तकले जागरूकता र समानुभूति दुवै सिर्जना गर्न सफल सफल भएको छ।
शहरी ट्रान्जिट हब र लागूऔषधहरूको बेचबिखन
पुस्तकको अर्को महत्वपूर्ण योगदान भनेको लागूऔषधको प्रयोग र ओसारपसारका लागि उदीयमान ट्रान्जिट हबको रूपमा नेपालको प्रमुख सहरहरूको अन्वेषण हो। नेपालमा, धेरै शहरहरू तिनीहरूको रणनीतिक स्थानहरू, जडान र शहरी घनत्वका कारण प्रमुख औषधि ट्रान्जिट हबको रूपमा देखा परेका छन्। काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरलगायत काठमाडौं उपत्यका लागूऔषध ओसारपसार, ओसारपसार र उपभोगको सबैभन्दा ठूलो केन्द्र हो। पोखराले पश्चिमी नेपाललाई भारतसँग जोड्ने एउटा बढ्दो हबको रूपमा काम गर्दछ, जबकि पूर्वी सीमाना नजिकैको विराटनगरले आयातित लागूऔषधहरूको प्रमुख प्रवेश बिन्दुको रूपमा काम गर्दछ। भैरहवा (सिद्धार्थनगर) र नेपालगन्ज जस्ता सीमावर्ती सहरहरू सीमापार तस्करी र लागूऔषधको आन्तरिक पारवहनका लागि पनि महत्वपूर्ण छन्। यी सहरहरूले बेचबिखनलाई मात्र होइन तर लागूपदार्थको प्रयोगको उच्च दरहरू पनि छन्। यस विश्लेषणले लागूऔषध समस्याको भौगोलिक आयामलाई मात्र हाइलाइट गर्दैन तर समुदाय–स्तरको सतर्कता र निवारक कार्यको महत्वलाई पनि सुदृढ बनाउँछ। यी ढाँचाहरू चित्रण गरेर, पुस्तकले पाठकहरूलाई धेरै महत्वपूर्ण ज्ञान प्रदान गर्दछ ,जुन नीति वकालत र तल्लो तहको कार्य दुवैका लागि महत्वपूर्ण छ, यसलाई कानून प्रवर्तन पेशेवरहरू, सामुदायिक नेताहरू र युवा शिक्षकहरूका लागि व्यावहारिक उपकरण बनाउँछ।
व्यावसायिक अनुभवको एकीकरण
लागूऔषध नियन्त्रण अधिकृतको रूपमा ओलीको व्यावसायिक पृष्ठभूमिले पुस्तकको विश्वसनीयता र गहिराइ थपेको छ। उहाँको प्रत्यक्ष अनुभवले उहाँलाई प्रवर्तन चुनौतिहरू, पुनर्स्थापना दृष्टिकोणहरू, र नीतिगत अन्तरहरूमा भित्री दृष्टिकोण प्रदान गर्न सक्षम बनाइएको छ। यी अन्तर्दृष्टिहरूले कथालाई समृद्ध बनाउँदछ, पाठकहरूलाई जानकारी मात्र होइन तर कसरी अधिकारी र समुदायहरूले लागूपदार्थ दुरुपयोगविरुद्ध लड्न र सँगै काम गर्न सक्छन् भन्नेबारे व्यावहारिक मार्गदर्शन प्रदान गर्दछ।
व्यावहारिक अनुप्रयोग र सिफारिसहरू
दिव्य दृष्टिको सबैभन्दा मूल्यवान पक्ष भनेको यसको व्यावहारिक उपयोगिता हो। ओलीको कामले विद्यालय र सामुदायिक संस्थाहरूलाई, बालबालिका, किशोरकिशोरी र युवा वयस्कहरूलाई लक्षित गरी सचेतना कार्यक्रम, कार्यशाला र रोकथाम अभियानहरू विकास गर्न स्रोत पुस्तकको रूपमा काम गर्न सक्छ। पुस्तकले युवा मानिसहरूको हितलाई समर्थन गर्न, प्रारम्भिक सचेतना शिक्षा, लागूपदार्थको जोखिमको जागरूकता र संरचित रिकभरी हस्तक्षेपहरूमा जोड दिँदै रोकथाम र उपचारात्मक ढाँचा प्रदान गर्दछ। यसको वास्तविक केस स्टडी, डाटा–संचालित अन्तर्दृष्टि, र कार्ययोग्य मार्गदर्शनको संयोजनले यसलाई शिक्षकहरू, सामाजिक कार्यकर्ताहरू, र सामुदायिक कार्यकर्ताहरूको लागि आवश्यक सन्दर्भ बनाउँछ।
भविष्यमा सुधारको लागि सिफारिस क्षेत्रहरू
जबकि दिव्या दृष्टि धेरै क्षेत्रमा उत्कृष्ट छ, म समग्र चिकित्सा र कल्याण अभ्यासहरू समावेश गर्न यसको रिकभरी फ्रेमवर्क विस्तार गर्न सिफारिस गर्दछु। यस्तो दृष्टिकोणले रोकथाम र पुनर्स्थापनामा पुस्तकको उपयोगितालाई अझ बलियो बनाउन सक्छः
– स्वस्थ आहारः रिकभरी र मानसिक स्वास्थ्यलाई समर्थन गर्न पोषणले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
– सम्बन्ध व्यवस्थापनः सहयोगी परिवार र साथीहरूको सञ्जाल दीर्घकालीन पुनर्स्थापनाको लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।
– व्यायामः शारीरिक गतिविधिले तनाव कम गर्न र समग्र स्वास्थ्य सुधार गर्न मद्दत गर्छ।
– तनाव व्यवस्थापनः ध्यान, माइन्डफुलनेस, र आराम गर्ने अभ्यास जस्ता प्रविधिहरूले पुनः लाग्ने जोखिमहरू कम गर्न सक्छ।
– निद्रा र आरामः शारीरिक र मनोवैज्ञानिक सुधारको लागि पर्याप्त आराम आवश्यक छ।
– माइन्डफुलनेस अभ्यासहरूः गहिरो सास फेर्न, जर्नलिङ, र ऊर्जा ट्यापिङ जस्ता गतिविधिहरूले भावनात्मक नियमन र लचिलोपन बढाउन सक्छ।
यी समग्र दृष्टिकोणहरूलाई एकीकृत गरेर, पुस्तकले रोकथाम र दीर्घकालीन रिकभरी दुवैको लागि व्यापक गाइडको रूपमा काम गर्न सक्छ, यसको व्यावसायिक अनुभव र केस अध्ययनहरूको बलियो आधारलाई पूरक बनाउँछ।
निष्कर्ष र सिफारिस
दिव्य दृष्टि एउटा ग्राउन्डब्रेकिङ र अत्यधिक व्यावहारिक पुस्तक हो जसले नेपालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण सामाजिक चुनौतीहरूमध्ये एक बालबालिका र युवा वयस्कहरूमा लागूऔषध दुरुपयोगलाई सम्बोधन गर्न मद्दत सक्छ। पेशागत विशेषज्ञता, वास्तविक जीवनको केस स्टडी र व्यावहारिक मार्गदर्शनको संयोजन गरेर ओलीले जानकारीमूलक र कार्ययोग्य दुवै स्रोत सिर्जना देखाउनुभएको छ।
यस पुस्तकलाई विद्यालय, सामुदायिक संस्थाहरू, र युवा कार्यक्रमहरूको लागि एक स्रोत पुस्तकको रूपमा सिफारिस गर्न सकिन्छ, सचेतना सिर्जना गर्न, लागूपदार्थको दुरुपयोग रोक्न र रिकभरीलाई समर्थन गर्ने फ्रेमवर्कहरू प्रदान गर्दछ। मेरो व्यक्तिगत अनुभवमा नेपालको सार्वजनिक स्वास्थ्य, शिक्षा, नीति निर्माता वा सामुदायिक विकासमा संलग्न जो कोहीले यो पुस्तक एक पटक अवश्य पढ्नै पर्छ। सामाजिक चेतनाको लागि पुस्तकको समर्पण र बालबालिका र युवाहरूको कल्याणमा यसको सम्भावित प्रभाव विशेष रूपमा प्रशंसनीय छ। भविष्यका संस्करणहरूमा समग्र चिकित्सा र माइन्डफुलनेस रणनीतिहरू थपेर, दिव्या दृष्टिले रोकथाम, उपचार, र समुदायमा आधारित पुनर्स्थापना, ब्रिजिङ नीति, अभ्यास, र व्यक्तिगत सशक्तिकरणको लागि एक व्यापक प्रशिक्षण पुस्तिकामा विकसित हुन सक्छ।
अन्त्यमा, सफल लेखक, सामाजिक कार्यकर्ता, पत्रकार र धार्मिक व्यक्तित्व इन्द्र ओली ज्यूको दिव्य दृष्टि पुस्तकले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनेमा म पूर्ण विश्वस्त छु । तपाईको महान सामाजिक र साहित्यिक कार्यको निरन्तरताको लागि प्रशंसासहित धन्यवाद व्यक्त गर्दछु।
(लेखक दयाराम सिम्खडा अष्ट्रेलियाको सिड्नीमा अध्यापन गर्छन् ।)
